ACT — terapia akceptacji i zaangażowania

ACT (Acceptance and Commitment Therapy) należy do tak zwanej trzeciej fali terapii behawioralnych — po klasycznym behawioryzmie i CBT. Zamiast bezpośrednio kwestionować trudne myśli, ACT uczy obserwować je bez utożsamiania się z nimi. Centralne pojęcie to elastyczność psychologiczna — zdolność do działania zgodnie z własnymi wartościami nawet w obecności dyskomfortu.

Sześć procesów ACT tworzy model heksaflex: defuzja (oddzielenie się od myśli), akceptacja (otwarcie na trudne emocje), kontakt z teraźniejszością (uważność), ja-obserwator (świadomość siebie poza rolami), wartości (kierunek życia) i zaangażowane działanie (konkretne kroki). Praca nad każdym z tych sześciu obszarów wzmacnia elastyczność.

Defuzja to umiejętność zobaczenia myśli jako myśli, a nie faktu. Klasyczna technika: weź najgorszą o sobie myśl i powtarzaj ją głośno przez minutę. Po krótkim czasie staje się bezsensownym dźwiękiem. Inną technikę można nazwać «mam myśl, że...» — wstawienie tej frazy przed automatyczną myślą tworzy dystans poznawczy.

Akceptacja w ACT nie oznacza rezygnacji czy poddania się. Oznacza zaprzestanie walki z tym, co i tak się dzieje. Lęk, smutek, złość — to ludzkie emocje. Walka z nimi pochłania energię, którą można by przeznaczyć na życie zgodne z wartościami. Akceptacja to nie aprobata — to otwarcie.

Praca z wartościami to być może najważniejszy element ACT. Pacjent identyfikuje, co jest dla niego ważne w różnych obszarach — relacjach, pracy, zdrowiu, rozwoju duchowym. Wartości to kierunki, nie cele. Cel można osiągnąć, wartość się realizuje. Pytanie ACT brzmi: «Kim chcesz być w tej sytuacji?», nie «Jak masz się czuć?».

ACT sprawdza się w szerokim spektrum problemów: depresji, lęku, bólu przewlekłym, uzależnieniach, wsparciu osób przewlekle chorych. Szczególnie pomaga osobom, które «zawiodły» z innymi podejściami — często dlatego, że szły w stronę kontroli objawów zamiast zmiany relacji z nimi. Średni cykl to 10-16 sesji, choć możliwa jest też dłuższa praca.