Ataki paniki — co dzieje się w ciele i głowie?

Atak paniki to jedno z najbardziej przerażających doświadczeń, jakie człowiek może mieć — w skali subiektywnej często porównywalne z zagrażającym życiu wydarzeniem. Paradoks polega na tym, że fizjologicznie nie zagraża niczemu. To pełna mobilizacja organizmu w odpowiedzi na sygnał alarmowy, który zazwyczaj okazuje się fałszywy.

Pełnoobjawowy atak rozwija się w ciągu kilku minut i obejmuje: szybkie lub mocne bicie serca, duszność, ucisk w klatce piersiowej, drżenie, pocenie się, drętwienie kończyn, zawroty głowy, derealizację (poczucie, że to wszystko nieprawdziwe) oraz lęk przed śmiercią lub utratą kontroli. Trwa zwykle 10-30 minut, szczyt osiąga w ciągu kilku minut od początku.

Mechanizm jest dobrze poznany: ciało migdałowate, struktura odpowiedzialna za reakcję na zagrożenie, wysyła sygnał alarmowy do układu współczulnego. Adrenalina i noradrenalina powodują wszystkie objawy fizyczne. Mózg, czując te objawy, interpretuje je jako potwierdzenie zagrożenia — co napędza panikę. Powstaje krótka pętla, która sama się utrzymuje przez kilkadziesiąt minut.

Pierwsza pomoc to spowolnienie oddechu. Wbrew intuicji nie chodzi o głębokie wdechy, lecz o wydłużenie wydechu — technika 4-7-8 (4 sekundy wdechu, 7 zatrzymania, 8 wydechu) aktywuje układ przywspółczulny, który wycisza reakcję alarmową. Drugim narzędziem jest kotwiczenie w teraźniejszości: nazwanie pięciu rzeczy, które widzimy, czterech, które słyszymy, trzech, których możemy dotknąć.

Pojedynczy atak paniki nie wymaga leczenia. Problem zaczyna się, gdy ataki nawracają, a pacjent zaczyna unikać sytuacji, w których mogłyby się pojawić — to rozwija się w lęk antycypacyjny i, w cięższych przypadkach, w agorafobię. Wtedy diagnoza brzmi: zaburzenie lękowe z napadami paniki, a leczenie pierwszego rzutu to CBT z ekspozycją interoceptywną.

Ekspozycja interoceptywna brzmi paradoksalnie: pacjent celowo wywołuje u siebie objawy fizyczne podobne do paniki (przyspieszony oddech, wstrzymanie powietrza, kręcenie się na krześle) w bezpiecznym warunkach. Cel: nauczenie mózgu, że te objawy nie są zagrożeniem. Po kilku tygodniach pacjenci tracą strach przed strachem — i ataki ustępują.