ADHD u dzieci — jak wygląda profesjonalna diagnoza?

Profesjonalna diagnoza ADHD u dziecka różni się od opinii «chyba ma ADHD» usłyszanej w szkole. To wieloetapowy proces, który ma rozróżnić ADHD od podobnie wyglądających problemów — lęku, traumy, trudności w uczeniu się, zaburzeń przetwarzania sensorycznego, problemów rodzinnych.

Pierwszy etap to pogłębiony wywiad z rodzicami. Klinicysta pyta o przebieg ciąży i porodu, rozwój dziecka w pierwszych latach, kamienie milowe, historię chorób w rodzinie, dotychczasowe leczenie. Następnie omawia obecne objawy — co konkretnie się dzieje, w jakich sytuacjach, jak długo, jakie strategie były próbowane.

Krytyczne jest udokumentowanie, że objawy występują w co najmniej dwóch środowiskach — najczęściej w domu i szkole. ADHD to zaburzenie neurorozwojowe, więc nie pojawia się tylko w jednym kontekście. Jeśli dziecko ma problemy tylko w szkole, ale w domu funkcjonuje świetnie — to nie jest ADHD, tylko np. trudność z konkretnym nauczycielem lub przedmiotem.

Drugi etap to kwestionariusze. Standardem są Conners-3 (wypełniane przez rodziców i nauczycieli niezależnie) oraz SDQ. Porównanie odpowiedzi z różnych źródeł pomaga zobaczyć obraz w różnych środowiskach. Tylko kwestionariusze nie wystarczą — to narzędzia przesiewowe, nie diagnostyczne.

Trzeci etap to bezpośrednia obserwacja dziecka i testy. Stosuje się testy uwagi (np. CPT, T.O.V.A.), funkcji wykonawczych, czasem testy inteligencji (WISC-V) i osiągnięć szkolnych. Te dane pomagają zrozumieć profil dziecka — w czym konkretnie ma trudności, gdzie ma mocne strony.

Czwarty etap to różnicowanie. Trzeba wykluczyć lub potwierdzić współwystępowanie innych zaburzeń. U dzieci z ADHD bardzo często współistnieją: zaburzenia lękowe, trudności w uczeniu się (dysleksja, dyskalkulia), zaburzenia przetwarzania sensorycznego, czasami spektrum autyzmu. Diagnoza obejmuje cały obraz, nie tylko ADHD.

Po diagnozie najczęściej proponuje się trening rodzicielski, dostosowania w szkole, terapię behawioralną, czasami farmakoterapię (zwłaszcza w cięższych przypadkach lub gdy interwencje psychospołeczne nie wystarczają). Leki dla dzieci z ADHD są dobrze przebadane i bezpieczne, ale wymagają monitorowania przez lekarza psychiatrę dziecięcego.